Ơi Bánh Tráng Giấy, Khoai, Xoài!

Cùng xem bánh tráng giấy, khoai, xoài khác biệt ra sao.

Chào các bạn, Bánh Tráng đây! Hôm nay, tôi muốn giới thiệu với các bạn ba người em rất đặc biệt trong dòng dõi nhà mình. Đó là bánh tráng giấy Vĩnh Long, bánh tráng khoai lang Bình Định và bánh tráng xoài Khánh Hòa. Một em khác biệt ở cách sử dụng, còn hai em kia được sinh ra từ củ và trái cây chứ không phải gạo. Đủ thú vị chưa? Cùng tôi tìm hiểu họ nha!

Bánh Tráng Giấy Vĩnh Long

Một miếng “giấy” xốp mềm mại bao quanh nắm xôi nóng hổi. Màu trắng của “giấy” cạnh màu tím than của nếp, vàng tươi đậu xanh và vàng rộm muối đậu trông mới hấp dẫn làm sao! Nhanh cắn một miếng luôn cả xôi và “giấy” đi nào. Phải, bạn không nghe lầm đâu, vì “giấy” này ăn được. Em bánh tráng giấy của chúng ta độc đáo từ cái tên cho đến cách ăn như vậy đó.

Để làm ra em bánh tráng giấy, nguyên liệu đơn giản thôi: bột năng, nước, nước cốt dừa hay dầu ăn, với chút đường. Nhưng muốn có bánh ngon, các nghệ nhân phải dùng đến bí quyết “nửa sống nửa chín”. Một nửa nước bột khuấy đều trên lửa cho chín, rồi trộn với nửa nước bột còn lại thành hỗn hợp đặc và dẻo, sau đó để nguội cho bột nở. 

Ngày xưa, các cô thợ dùng khuôn gang dày nặng đặt trên bếp củi, nhưng giờ đã hiện đại hơn với khuôn inox dùng điện. Cô thợ lành nghề nhanh nhẹn đổ bột, đóng mở nắp, trở bánh và gỡ bánh thoăn thoắt. Chỉ chừng vài chục giây, một bánh tráng giấy mỏng tang đã ra lò, yên vị trong rổ đựng. Mỗi ngày một người thợ khéo có thể làm ra vài ngàn bánh tráng giấy. Bánh vô bịch nylon xinh xinh, rồi theo ghe buôn, xe hàng chu du khắp miền Tây sông nước. 

Theo anh Nguyễn Đình Thuấn, chủ cơ sở bánh tráng giấy ở xã Tường Lộc, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, bánh tráng giấy xuất hiện khoảng đầu thập niên 1980 theo cách làm bánh lễ của các nữ tu nhà thờ (trích video TH Vĩnh Long, “Đổi mới nghề bánh tráng giấy Tường Lộc”). Miền Tây Nam Bộ trước đây từng gói xôi trong bánh phồng, sau tới bánh tráng giấy vì vừa rẻ ngon lại mềm mại. Tường Lộc là làng nghề sản xuất bánh tráng giấy số lượng lớn cung cấp cho các tỉnh miền Tây như Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu, Cà Mau. 

Không chỉ để gói xôi, bánh tráng giấy điểm thêm ít mè đen hay hành lá, xếp đôi lại thành món ăn vặt ưa thích của cư dân vùng sông nước. Bánh mềm mềm giòn giòn, tan mau trong miệng, ngòn ngọt và thơm thơm mùi mè hay hành. Đúng là “chân ái” cho mấy bé đang chờ mọc răng hoặc lưa thưa vài cái, hay các cụ già răng đã lung lay.

Bánh Tráng Khoai Lang Bình Định

Tiếp theo là người em bánh tráng khoai lang từ xứ dừa Tam Quan, Bình Định. Đến nơi đây, bạn không chỉ thư giãn giữa vườn dừa bạt ngàn xanh um, mà còn được thưởng thức em bánh tráng đặc biệt, ít người biết này.

Những chiếc phên tre nằm san sát trên sân gạch đỏ rộng thênh thang hay yểu điệu dựa vào tường. Bánh tráng vàng rười rượi, tròn vành vạch như mặt trăng đêm rằm. Nắng và gió thổi cho bánh tráng khô đi, bung khỏi phên thành tiếng răng rắc nhè nhẹ, nghe thật vui tai. Khoai lang chín, cơm dừa già, gừng, mè góp phần làm nên em bánh rạng rỡ. Khác với bánh tráng giấy dùng bột lỏng để đổ khuôn, người Tam Quan nhồi khoai lang chín và các thứ khác, cán mỏng rồi cắt theo khuôn tròn thành bánh tráng.

Ai có hàm răng tốt thì cứ xé miếng bánh tráng khoai lang mà ăn ngay thôi. Bánh dẻo dai, ngọt vị khoai, thơm mùi dừa mè, lại cay nhẹ vị gừng, thiệt hấp dẫn. Còn nếu răng không đủ khỏe thì cứ nướng lên, bánh sẽ giòn tan, ngọt bùi, bảo đảm bạn rất khó quên!

Bánh Tráng Xoài Khánh Hòa

Cuối cùng, tôi muốn giới thiệu một người em rất đặc biệt, đó là bánh tráng xoài từ tỉnh Khánh Hòa. Khánh Hòa không chỉ có những bãi cát dài tuyệt đẹp nằm bên biển xanh rì rào sóng vỗ, mà còn có đầm Thủy Triều như dải lụa mềm nối liền giữa núi và biển. Nằm trên bán đảo Cam Ranh, bao quanh đầm Thủy Triều là những vườn xoài trăm năm tuổi, gốc xù xì ba bốn người ôm không hết. Tương truyền giống xoài này do người Pháp mang tới nên được đặt tên là xoài tây hay xoài canh nông. 

Xoài canh nông nhỏ, mềm, nhiều xơ, ngọt thanh và không để lâu được. Khác với các loại xoài mới như xoài Úc ít mùi hương, xoài canh nông tỏa hương nồng nàn thơm khắp cả vườn. Những cây xoài cổ thụ cao trên 10 mét, cành vươn rộng tỏa bóng mát một vùng. Đúng mùa xoài từ tháng 4 tới tháng 7, vô vàn trái xoài lúc lỉu trên cành cao mời gọi. Tuổi thơ người Thủy Triều không thể thiếu ngày hè trèo cây hái xoài, ăn xoài xanh chấm muối ớt hay mắm đường, chơi trốn tìm giữa vườn xoài, và trong những ngày gian khổ, phụ mẹ và chị làm bánh tráng xoài.

Để làm em bánh tráng xoài, người ta gọt vỏ xoài canh nông, chà trên rổ lấy nước cốt, hoặc hiện đại hơn thì cắt phần cơm xoài đem xay. Nước cốt xoài nhuyễn mịn được nấu sôi khoảng 10 phút. Nhớ luôn tay khuấy đều kẻo xoài dính đáy nồi. Đợi nước xoài nguội, sẽ dàn mỏng theo hình tròn hay hình vuông trên tấm nylon rồi phơi nắng khoảng hai ngày. Những gia đình chuyên làm bánh tráng xoài để bán sẽ phơi cỡ một ngày rồi lột ra treo sào phơi thêm ngày nữa nhằm tiết kiệm chỗ phơi.

Bánh tráng xoài vàng sẫm màu mật ong, điểm mè trắng như sao nhấp nháy. Kỳ lạ là cơm xoài mềm qua nắng trở nên dẻo quẹo, ngọt dịu pha chút chua nhẹ, thơm thật thơm mùi xoài chín. Vùng đất trồng xoài quanh đầm Thủy Triều nay là xã Cam Lâm – thủ phủ xoài của tỉnh Khánh Hòa – nơi không chỉ có xoài canh nông mà cả xoài tứ quý và xoài úc nữa. 

Vậy là tôi đã đưa các bạn đi một vòng thăm ba người em đặc biệt của mình rồi đó. Bánh tráng giấy mềm mại, bánh tráng khoai lang dẻo bùi hay bánh tráng xoài ngọt thơm, mỗi em đều mang một linh hồn riêng của vùng đất nơi em sinh ra. Dù khác biệt về hình dáng, nguyên liệu hay cách thưởng thức, tất cả chúng tôi đều chung “huyết thống” bánh tráng, cùng nhau vẽ nên bức tranh ẩm thực Việt Nam đầy màu sắc và hương vị. 

Hy vọng qua chuyến ghé thăm này, các bạn đã phần nào cảm nhận được sự đa dạng và độc đáo của gia đình Bánh Tráng. Hẹn gặp lại các bạn trong những câu chuyện tiếp theo về những thành viên bánh tráng quyến rũ khác trên mọi miền đất nước.

mlefood – Minh Lê