Bánh Mì đi qua Đời Tôi

Bánh mì nào hơ nóng, và giữ ấm đời ta…

Cái tựa nghe thiệt sến, nhưng đúng y chóc chuyện tôi muốn kể. Người ta có nhiều bóng hồng, nhiều mối tình đi qua đời, còn tôi, mỗi giai đoạn cuộc đời lại có hình bóng của một… ổ bánh mì, mới lạ!

Bánh Mì Thơ Ấu

Hồi tôi ba tuổi, nhà tôi ở trên lầu một căn nhà hai tầng của Ty Bưu Điện. Tôi còn nhớ thang lên lầu bằng gỗ đen bóng, dẫn tới sảnh một bên sân thượng nhìn ra biển và một bên là cửa dẫn vô phòng chính. Buổi tối, Ba tôi hay nằm đọc báo trên cái đi-văng kê sát tường ở trong phòng. Tôi “mượn” cái chân của Ba gác lên tường làm cửa để chui qua chui lại và tưởng tượng mỗi lần qua cửa là tôi “du hành” vô một thế giới khác. 

Tôi có thể chơi say mê như vậy cả tiếng đồng hồ, nhưng chỉ cần nghe tiếng chân ông anh tôi gõ đều đặn trên thang, tôi bắt đầu hít hà rồi phóng xuống đất la to: “A, bánh mì!” Câu này rõ ràng đã đánh thức các chị đang ngồi học bài bên bàn. Cả nhà cùng nhìn ra cửa đúng lúc ông anh xuất hiện, giơ cao bịch giấy dài thơm lừng trong tay một cách đắc thắng: “Ai muốn ăn bánh mì thì làm mắm kho quẹt đi nghen.” 

Chỉ mười phút sau, cái chảo nhỏ đựng mắm kho quẹt điểm tóp mỡ vàng ươm và ớt đỏ au thơm điếc mũi đã bưng ra. Sau khi mời Ba Má và nhận được câu “Ừ, con ăn đi”, mấy anh chị em xúm lại bên ổ bánh giòn rụm, thi nhau bẻ từng miếng chấm mắm. Ổ bánh mì hồi đó rất lớn, đặc ruột, vỏ bánh vàng thơm mùi bột nướng. Ông anh tôi có tài dùng bánh quẹt tóp mỡ chính xác vô cùng, mỗi phát của ảnh là lượng tóp mỡ vơi thấy rõ. Các chị nhẩn nha chấm bánh, gắp tóp cho tôi. Bánh mì là nỗi mong chờ của tôi mỗi tối.

Bánh Mì Không Dễ Có

Rồi tôi vô Sài Gòn học. Đối diện rạp Thăng Long ở đường Cao Thắng có một con hẻm ngoằn ngoèo. Đầu hẻm là xe bánh mì Tám Cầu. Nhà gần nên tôi đi bộ ra đó, thò đầu vô cạnh chú Tám tỉ tê: “Cho con ổ mì thịt đi chú”. Chú hỏi lại “Đủ thứ hả?” Nghe tiếng “dạ” của tôi xong, bàn tay chú thoăn thoắt lấy ổ mì nóng từ lò than bên dưới, xẻ hai rồi trét bơ, patê, nhét thịt, chả lụa, hành ngò, đồ chua, rảy xì dầu, nhanh như một nghệ sĩ xiếc làm tung hứng. 

Mua vài lần thành khách quen, Chú Tám rành hết nhà tôi mấy người, ai không ăn ớt, ai thích thịt mỡ hơn nạc, ai thích bánh để nguyên hay cắt làm hai. Nhớ nhứt những buổi tối cỡ chín giờ, mấy chị em đói bụng ra mua bánh mì, mỗi người một khúc “thổi kèn”. Trời nó ngon làm sao, vỏ bánh giòn rôm rốp, ruột mì dai dai đi với miếng thịt nạc xen mỡ đậm đà, vị bơ và patê đậm đà, thêm ớt cay, hành ngò thơm nồng, dưa leo mọng nước và cà rốt củ cải ngâm chua ngọt. Rất nhanh ổ mì hết sạch mà bụng vẫn thòm thèm.

Những năm cuối thập niên 1980, không phải cứ thèm là được ăn bánh mì. Học bổng Đại học hồi đó là 18 đồng và 20 kg gạo mỗi tháng. Sinh viên nghèo thường đi dạy thêm để kiếm tiền. Có những ngày tôi dạy ba nơi, đạp xe từ quận 3 lên quận 10 rồi qua Chợ Lớn. Sài Gòn rộng lớn và sang trọng đến với tôi qua ổ bánh mì Tám Cầu, nhưng Sài Gòn cũng dạy tôi rằng bánh mì không dễ có.

Tôi đi làm, và tiếp tục cố gắng với ước mơ nho nhỏ là có thể ăn bánh mì Tám Cầu lúc nào mình muốn. Rồi tôi cũng được như ý, nhưng đường đi làm lại ngược hướng bánh mì Tám Cầu, nên sáng sáng, tôi ghé một xe bánh mì nhỏ ở đường Bà Huyện Thanh Quan, ngang hông trường Nguyễn thị Minh Khai. 

Chị bán bánh hiền, sạch sẽ và cẩn thận. Con trai chị hay phụ chị bán. Có hôm em vắng, tôi hỏi thăm thì chị nói nó mắc đi học, nó đậu Đại học rồi em à. Tôi chúc mừng, chị cười nói may mà cháu đậu Đại học công, nên chị mới ráng nổi. Bánh của chị sạch và lành, tôi hay mua một lúc hai ổ vô dụ dỗ đồng nghiệp cùng ăn. 

Qua Thời Gian

Những năm đi xa, giờ ăn trưa tôi hay ghé tiệm Kiem Foei trong khu phố Tàu ở Rotterdam mua một ổ bánh mì Suriname. Ổ bánh chỉ dài cỡ bàn tay, vỏ mềm không giòn, trong bỏ thịt xá xíu, chan nước xốt đỏ đậm hơi ngọt, vài lát dưa leo và trét thêm muỗng gừng ớt kiểu Suriname ngọt ngọt cay cay. Bánh pha nhiều bột gạo nên khá mềm, ruột đặc thấm xốt thịt vừa ăn, khá nổi tiếng trong khu vực đó. 

Cầm ổ bánh xứ người trên tay, tôi lại nhớ bánh mì Tám Cầu, bánh mì kho quẹt. Nhiều khi cầm ổ bánh mì mà ước nó biến thành điếu thuốc để mình ngâm nga: “Nhớ nhà châm điếu thuốc, khói huyền bay lên cây.” (“Chiều”, thơ Hồ Dzếnh) Khói chưa có mà mắt mình đã cay, kỳ thiệt!

Có dịp về Sài Gòn, tôi ghé Cao Thắng thăm bánh mì Tám Cầu. Chú Tám mất, con trai chú nối nghiệp. Ảnh lớn hơn tôi vài tuổi, học Đại học Bách Khoa ra trường đi làm không đủ sống, nên phụ cha bán bánh. Riết rồi thành nghiệp, ảnh nói bán quen rồi, không gặp khách là nhớ. Các cháu tôi vẫn ở nhà trong hẻm ra mua bánh, ảnh nhớ rành rọt đứa nào con ai làm gì. 

Tôi mắng vốn ảnh chuyện bánh mì bây giờ rỗng ruột, ảnh cười trừ: “Giờ người ta thích vậy đó em, đặc ruột kêu ớn, biết sao giờ.” Ổ mì xẻ ra xẹp lép, ruột chẳng bao nhiêu, nên bản giao hưởng mùi vị thiếu mất cái nền quan trọng là ruột mì dai dai chắc bụng. Bánh mì đặc ruột của tôi ngày xưa đâu rồi?

Bánh Sài Gòn

Về nhà quê, lâu lâu tôi vô Sài Gòn nhưng ở tận Bình Thạnh. Buổi sáng không dám xông vào lớp sóng “trùng trùng xe máy” để tới bánh mì Tám Cầu, tôi tha thẩn tấp vô một xe bánh nhỏ đường Tăng Bạt Hổ. Cô bán hàng cười rất tươi, mà thương nhứt là cái giọng Sài Gòn chính hiệu: “Chị, bánh mì thịc hen chị?” Mua vài lần, tôi thành khách quen. 

Bánh mì của em ngon kiểu thiệt thà, mọi thứ đều tự làm, chỉ có bánh mua ngoài. Em ly dị, bán bánh mì nuôi mẹ già và con gái. Tôi luôn thấy em cười, vui vẻ và hồn hậu. Dường như nỗi buồn nào cũng vơi đi nhiều theo nụ cười của em. Cám ơn em đã “trả lại nắng trong tim” giúp tôi tìm lại “một cành hoa giữa tâm hồn” (“Đời gọi em biết bao lần”, Trịnh Công Sơn)

Bánh Nha Trang

Cuối cùng tôi đã về lại chốn quê nhà bình yên của tuổi thơ – Nha Trang. Thành phố xinh đẹp hiền hòa nằm bên biển xanh êm đềm và được núi non che chở. Dù sau thay đổi ngày 1/7/2025, Nha Trang không là thành phố nữa nhưng trong lòng những người yêu Nha Trang, danh từ “thành phố” vẫn lặng lẽ gắn liền với địa danh Nha Trang. 

Bánh mì mắm kho quẹt đã đi vào dĩ vãng, nhưng tôi may mắn gặp “tình yêu” mới: bánh mì chả cá. Phố biển mà, nên chả cá dai, ngọt và thơm, thi thoảng điểm chút tiêu cay. Chả cá vàng rộm nằm giữa đám ngò rí xanh ngắt trên ruột bánh dày dặn trắng ngà (ơn trời, bánh mì đặc ruột của tôi đã trở lại!). Phải chan thêm chút mắm ngọt đặc trưng của Nha Trang nữa mới đủ bộ. Đơn giản vậy thôi, nhưng cái ngon của bánh mì chả cá cứ làm cho tim tôi rạo rực, không biết là “tình yêu sét đánh” hay “yêu người yêu cả đường đi lối về” nữa?

Người ta là thi sĩ, nhạc sĩ thì làm thơ viết nhạc kỷ niệm các mối tình. Tôi không có hoa tay nghệ sĩ nên đành mượn tứ thơ người khác mà phỏng lại tặng các “bánh mì” của tôi: “bàn tay ta vừa lạnh, bánh mì nào hơ nóng, và giữ ấm đời ta, lưu dấu bao hình bóng” (*) Cám ơn bánh mì và những hình bóng thân thương sau bánh mì!

(*) Phỏng thơ Trần Dạ Từ, bài “Thơ Cũ của Nàng”: “bàn tay mềm khói sương, tiếng hát nào hơ nóng, và ai qua đời tôi, chiều âm vang ngàn sóng”. Vũ Đình Chương phổ nhạc thành “Người đi qua đời tôi”. 

mlefood – Minh Lê

Facebook: https://www.facebook.com/leminhnt.le