Phan Thiết, Cá Mai và Em

Người xưa, khói sóng trên sông Cà Ty và… Phan Thiết.

Người đàn ông đứng tần ngần ở ngã tư Lê Duẩn và Lê Hồng Phong. Phan Thiết bây giờ khác xưa quá nhiều. Ông bước vào công viên, lặng lẽ ngồi trên băng ghế đá. Lâu rất lâu rồi ông chưa về thăm Phan Thiết, dù Sài Gòn – Phan Thiết cách nhau chẳng bao xa. Trước mắt ông con đường nhựa rộng rãi chạy dài, người xe qua lại tấp nập, lề đường không còn mấy bóng cây. Ông bâng khuâng nhớ con đường xưa nhỏ bé phủ đầy cát trắng và hàng me già tỏa bóng mát bên đường. Ông nhớ tới một bài thơ ông từng nghĩ được viết cho riêng mình:

“Năm năm không về thăm Phan Thiết

Năm năm dù hẹn đã trăm lần

Những gốc me già xưa nhớ quá

Những con đường nhỏ rất quen thân.”

Nơi ông đang ngồi ngày xưa là ga Phan Thiết. Những chuyến tàu cà xịch cà xịch chạy từ Phan Thiết lên Mường Mán để đưa người đi xa hơn vô tận Sài Gòn. Xe lửa cũ rồi, chạy hơi nghiêng ngả. Ông thường mỉm cười về từ “say” trong bài thơ, ừ đúng là “say” thật! Nhiều lần ông đưa bạn bè hay chính mình lên tàu trong tiếng chuông ngân nga từ nhà thờ Lạc Đạo. 

“Còn chuyến tàu nào say sân ga

Người về Mường Mán về Sông Pha

Người ra Mũi Né về Đại Nẫm

Thương giọt chuông chiều Lạc Đạo xa.”

Ông đứng dậy, chầm chậm đi dọc theo đường Lê Hồng Phong về hướng cầu Quan. Chợt thoảng trong gió mùi bột gạo chín thơm thơm và tiếng xèo xèo nho nhỏ vui tai khi bột tiếp xúc với khuôn đất nóng. À, bánh căn – món ăn tri kỷ của ông đây rồi. Ngày ấy ông thường ăn bánh căn “bao bụng” ở một hàng gần nhà. Dì bán bánh biết ông là học trò nghèo, nên nói ông cứ thoải mái ăn no mà chỉ cần trả tiền một dĩa. 

Bánh căn nóng hổi, ngoài giòn trong mềm, chấm ngập trong nước cá kho lạt, với khúc cá nục hay cá ngừ ngon lành, độn thêm rau sống là no tới trưa. Khi biển động không có cá thì dùng nước mắm chanh tỏi ớt. Ông thích ăn bánh kèm rau, xong húp một ngụm nước mắm chua chua ngọt ngọt tựa như húp canh, chao ôi sao mà ngon quá đỗi. Ông đi ngang qua, nhìn bánh căn bây giờ la liệt trứng, tôm, mực, còn nước chấm đầy ắp xíu mại, trứng luộc, da heo. Ông nhìn, rồi lặng lẽ bước đi, vẫn tương tư vị chân chất đậm đà của nước chấm và bánh căn xưa.

Mãi đắm chìm trong ký ức, ông giật mình nhận ra mình đã đến chân cầu. Cầu Quan, xưa còn gọi Cầu Sắt, bây giờ là cầu Lê Hồng Phong. Trong trí nhớ của ông, cây cầu xưa có lan can sắt chắc chắn, một bên dành cho người đi bộ và một bên cho xe máy và xe đạp. Dưới ánh nắng Phan Thiết chói chang, dòng nón lá nhấp nhô như sóng, tà áo dài chấp chới trong gió, nối nhau thành một dòng chảy miết về phía bên này sông. Thoảng bên tai tiếng quang gánh kĩu kịt xen lẫn tiếng rao hàng văng vẳng trong tiếng gió vi vu.

Ông ngước nhìn lầu nước duyên dáng vươn lên trời xanh. Biểu tượng của Phan Thiết đó, hình ảnh mà người Phan Thiết nào cũng nhớ khi rời xa Phan Thiết. Ông tựa vào thành cầu, nhìn về phía trường Dục Thanh. Ngày ấy chưa có cầu ở đó, chỉ có bến sông Cà Ty nhộn nhịp thuyền và đò đưa người qua sông. Ngày ấy ông đã đứng dõi theo dáng một người con gái không biết bao lần, lòng đầy thương nhớ mà không dám tỏ bày.

“Ơi những chiều vàng trên bến xưa

Trên khoang đò là dáng em vừa

Những buồm những lái về đâu đó

Lầu nước còn nghiêng nghiêng bóng soi.”

Cô gái đó học cùng trường Phan Bội Châu với ông. Họ học hai lớp cạnh nhau, và không biết từ bao giờ, ông luôn đưa mắt tìm dáng hình và khuôn mặt xinh xinh hay cười ấy. Cô là dân vạn chài, da ngăm ngăm, cười rất có duyên, hiền và dịu dàng. Một cơ duyên tình cờ giúp họ quen nhau. Ông học giỏi nhưng nhát gái, mỗi khi gặp chỉ dám hỏi cô vài câu. Ông tự cười mình “nhát tới mọc rêu”, nhưng sao đám rêu này cứ âm ỉ cháy, rồi một ngày thành gió, thành khói trong tim?

“Và mái trường xưa nữa nhớ không

Rêu xanh còn ngún ở trong lòng

Những ngày bỡ ngỡ chim xa đến

Nghe khói hoàng hôn mờ mi trông.”

Rồi họ đôi lần “tình cờ” chung đường, những con đường nhạt nhòa lặng lẽ êm êm như nhịp tim cùng hòa điệu của hai người. Họ đi mãi, đi mãi, từ đường Đồng Khánh ra Gia Long, qua cầu Quan men theo bờ sông Cà Ty xuống bãi biển Thương Chánh. Họ đi qua những gốc dừa xanh tỏa bóng mát, qua hàng dương liễu nghiêng nghiêng chờ đợi. Họ bước trên lớp cát mịn trắng phau, cát cũng run rẩy như hai bàn tay lần đầu nắm chặt. Gió thổi hoài thổi mãi, thổi bay mái tóc thề ai đó, thổi qua từng bước chân lâng lâng trong hạnh phúc.

“Ơi những con đường ta đã đi

Gia Long Đồng Khánh mượt xuân thì

Chân run rẩy cát bờ Thương Chánh

Gió ở đâu về thơm bước khuya.”

Ông mỉm cười một mình, bâng khuâng nhớ lần ông mời cô ấy đi ăn bún cá mai. Lần đó vừa lãnh học bổng, điều đầu tiên ông nghĩ tới không phải cuốn sách Vạn Vật hay sách Toán mơ ước bấy lâu, mà là… đi ăn cùng cô ấy. Bao nhiêu năm trôi qua, vậy mà tô bún cá mai hôm đó vẫn là món ngon nhất đời ông.

Bún nhỏ xinh, cá mai trắng bạc óng ánh chần qua nước cá nóng hổi. Nhúm thịt ba rọi xắt sợi trộn thính thơm phức, nem chua xắt lát đỏ ong, kèm miếng bánh tráng mè nướng giòn rụm. Thấy ông ngần ngại nhìn đám cá mai, cô cười khẽ, “họ lấy xương rồi anh”. Một muỗng nước lèo đậm đặc thơm phức mùi đậu phọng và chuối sứ chan vô tô. Cô nhắc ông thêm bắp chuối bào và rau bạc hà, rồi trộn đều. Trong ánh mắt dịu dàng của cô, ông thử một miếng. 

Trời ơi, nước lèo thổn thức vị me chua thanh cạnh vị chuối ngọt ngào và đậu phọng bùi bùi. Cá mai tươi ngọt làm nhạc trưởng cho dàn đồng ca đa vị của nước lèo, bún và các thứ khác. Cá mai mềm mà không nát. Thấm đẫm nước lèo. Ngon và lành như… cô ấy. Ngày ấy ông bối rối đỏ mặt vì liên tưởng ngộ nghĩnh của mình, nhưng liên kết đó trong ông đã thành mãi mãi. Từ đó, mỗi lần thấy cá mai ông lại nhớ cô ấy, nhớ cách cô ăn, cách cô cầm đũa, nhớ giọng cười giọng nói của cô, nhớ vô cùng! 

Vừa đi vừa nhớ, bước chân vô tình đưa ông tới nhà thờ Lạc Đạo, nay là nhà thờ Chính Tòa. Vừa đúng lúc tiếng chuông nhà thờ bing boong đổ dồn khiến lòng ông quay quắt. Ngày trở về Phan Thiết sau mấy năm học xa ở Sài Gòn, ông gặp người bạn cùng lớp tại đây và rụng rời nghe tin dữ: một người bạn khác vừa mất trong chiến tranh, và cô ấy… đi lấy chồng! 

“Một hôm xao xuyến tin người chết

Một sáng bàng hoàng người sang sông.”

Trên bầu trời xanh thẳm vừa có cánh chim nhỏ bé bay qua và biến mất, để lại khoảng trống mênh mông vô cùng. Bao nhiêu năm ông nhờ bạn bè cũ tìm tin tức cô ấy, mà người vẫn bặt tăm. Ông biết mình có lỗi, ông rời Phan Thiết không một lời hứa hẹn, một năm chỉ viết vài lá thư. Ngành ông chọn có thời gian học quá dài, ông không biết khi nào mình đủ điều kiện để tạo lập một gia đình. Ông không dám cho cô ấy và cả mình một tia hy vọng nào. 

“Năm năm không về thăm Phan Thiết

Năm năm đã hẹn trăm lần về

Nghe nói người xưa chừng lỡ bước

Nghe nói lòng ta chừng chưa nguôi!”

Ừ thì “nghe nói” mà thôi, bởi ông đâu bao giờ có tin tức rõ ràng về cô ấy, và cả lòng mình nữa, có bao giờ ông dám tự nhìn lại lòng mình một cách rõ ràng đâu! Mãi mãi trong lòng ông, hình ảnh người con gái ấy luôn bảng lảng trong sương khói mịt mờ của một thời hoa niên xa xôi, như tựa bài thơ ông thích nhất “Trên sông khói sóng”. Ông đứng đó thật lâu, nghe nỗi nhớ vỗ nhịp trong lòng rồi lặng lẽ loang dần theo gió và nắng trên sông…

* Cảm tác từ bài thơ “Trên sông khói sóng” của Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc. 

* Nguyễn Thanh Cảnh phổ nhạc: “Trên sông khói sóng” (YouTube) 

mlefood – Minh Lê

Facebook: https://www.facebook.com/leminhnt.le