Uji: Chùa Byōdō-in và Trà thất Taihōan

Điện Phượng Hoàng rực rỡ và trà đạo tinh hoa ở Uji.

Một sáng từ Kyoto, chúng tôi bắt xe lửa đến Uji – thị trấn nhỏ nằm giữa Kyoto và Nara được mệnh danh “thủ đô trà xanh” của Nhật. Trước khi bước vào thế giới của trà, chúng tôi dừng chân ở Byōdō-in – ngôi chùa được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, rồi đến Taihōan – trà thất nổi tiếng ở Uji. Trong không gian mộc mạc và tĩnh lặng của Taihōan, lần đầu tiên tôi trải nghiệm một buổi trà đạo chân chính. Chỉ khi ấy, tôi mới hiểu vì sao người Nhật có thể dành cả đời để theo đuổi sự hoàn mỹ của một chén trà.

Chùa Byōdō-in

Uji chào chúng tôi bằng ánh nắng đầu ngày dịu dàng như dải lụa vàng trải nhẹ trên sông Uji. Làn sương mỏng manh lãng đãng, không khí thoảng mùi cỏ tươi và đất ẩm. Chúng tôi thả bước đến Byōdō-in, ngôi chùa ngàn năm tuổi có kiến trúc đẹp nhất thời Heian (794–1185). 

Nhìn từ cổng vào, điện Phượng Hoàng hiện ra đỏ thắm tựa ngọn lửa rực rỡ giữa bầu trời xanh. Mái ngói cong cong như đôi cánh chim phượng chuẩn bị tung bay, bóng chùa phản chiếu lung linh trên mặt hồ phẳng lặng. Gió khẽ lùa qua, mang theo tiếng lá xào xạc như đang kể lại câu chuyện ngàn năm trước. Tôi thở nhẹ, cảm giác như thời gian ngừng trôi, chỉ còn một giấc mơ quá khứ đang tái hiện.

Byōdō-in vốn là biệt thự của Nhiếp chính vương Fujiwara no Yorimi được chuyển thành chùa cho mẹ ông thờ Phật. Điện Phượng Hoàng nằm ở trung tâm chùa, gian chính là đầu và thân, hai hành lang hai bên như đôi cánh chim, phía sau có thêm hành lang phụ như một chiếc đuôi nhỏ. Nhìn lên mái điện, tôi bắt gặp đôi chim phượng thếp vàng lấp lánh trong nắng – một lý do khác cho cái tên Điện Phượng Hoàng. 

Gian chính điện thờ tượng A Di Đà – tác phẩm của nhà điêu khắc thiên tài Jōchō. Tượng Phật có gương mặt tĩnh lặng, mắt nhắm hờ, an nhiên tự tại. Tường gỗ xung quanh gắn phù điêu các vị thần đang ca múa trên đường tháp tùng Phật A Di Đà đón người về cõi Tịnh độ. Động tác của họ sống động và duyên dáng như đang trong một vũ điệu thiên thần, dù thời gian đã qua gần mười thế kỷ.

Vườn chùa Byōdō-in có giàn hoa tử đằng thật lớn. Tử đằng (tiếng Nhật là fuji) là biểu tượng của gia tộc Fujiwara, chủ nhân xưa của Byōdō-in. Vào mùa hoa, những chùm tử đằng tha thướt như rèm lụa đung đưa trước gió, khiến cả khuôn viên chìm trong giấc mơ tím mơ màng. Tôi thăm chùa không đúng mùa hoa, nên chỉ gặp những gốc cây đen thẫm và khung giàn cô độc. 

Những cành khô gầy guộc nhắc tôi rằng mọi vinh quang đều phai nhạt, chỉ có thiên nhiên vẫn còn đó, lặng lẽ mà kiên định. Lúc ấy, tôi chợt hiểu wabi-sabi không chỉ là cái đẹp của sự không hoàn hảo, mà là sự chấp nhận mọi thứ đều vô thường, như quyền lực lẫy lừng của gia tộc Fujiwara giờ chỉ là dĩ vãng. 

Rời Byōdō-in, lòng tôi còn vương vấn vẻ đẹp rất riêng của điện Phượng Hoàng. Men theo lối nhỏ rợp bóng cây, chúng tôi tìm đến Taihōan – nơi tách trà xanh hứa hẹn tiếp nối câu chuyện của Uji. Nếu chùa là nơi tâm hồn tôi chạm đến quá khứ, thì trà thất là nơi tôi học cách trân trọng hiện tại.

Trà Thất Taihōan ở Uji

Nếu không có tấm bảng cạnh cổng, chúng tôi đã đi qua cửa mà không nhận ra trà thất nổi tiếng này. Taihōan trông thật giản dị với mái tranh và vách gỗ nâu trầm nhưng chính sự giản dị ấy là cánh cửa dẫn vào thế giới trà đạo đậm chất thiền.

Bên ngoài trà thất là khu vườn nhỏ roji hay “vườn sương”. Đường đi lát bằng những phiến đá sần sùi, tạo cảm giác như đang bước trên con đường núi gập ghềnh. Trước cửa phòng, chiếc chum đá đựng nước (tsukubai) nằm lặng lẽ cùng chiếc gáo tre. Khách dừng lại múc nước rửa tay,  thong thả phẩy đi bụi trần trước khi thưởng trà. Chỉ vài động tác đơn giản, tôi chợt thấy tâm mình tĩnh lại.

Cánh cửa dẫn vào trà thất thấp đến mức tôi phải cúi đầu khi bước vào. Tại sao vậy? Giáo sư Cao Huy Thuần trả lời: “Công hầu khanh tướng gì bước vào trà thất đều phải cúi đầu. Các tay võ sĩ nghênh ngang gươm kiếm lại còn phải bỏ gươm bên ngoài để vào bên trong. Cúi đầu là vất bỏ tất cả những gì vướng bận của thế giới bên ngoài để thấy được bên trong kỳ diệu. Mà bên trong kỳ diệu ở chỗ trống không, không đồ vật, không tiếng nói, chỉ một vài cử chỉ im lặng.” (Chuyện Trò, NXB Trẻ 2012, tr. 86)

Đúng vậy, bên trong trà thất, mọi thứ đều tối giản. Tường gỗ, cột gỗ, sàn gỗ. Không một chi tiết thừa, không một vật trang trí phô trương. Chỉ có tokonoma – hốc tường treo bức thư pháp giản dị, bên dưới đặt bình gốm cắm vài cành hoa dại. 

Người tiếp chúng tôi là một trà sư dáng người gầy nhỏ, tóc bạc điểm sương, cử chỉ chậm rãi, giọng nói nhẹ và thấp. Ở bà toát ra sự điềm đạm và duyên dáng, từng động tác rót nước, đặt chén đều thư thái. Trà sư là người dẫn dắt buổi gặp gỡ, người giữ không gian trà đạo luôn tôn nghiêm và an tĩnh. Tôi nhìn thấy trong đôi tay bà sự kiên nhẫn, trong ánh mắt bà sự khiêm nhường, và sự tinh tế sâu sắc trong cách bà chọn tranh và hoa theo mùa.

Trên chiếu tatami, các trà cụ được bày trang trọng. Những chiếc chawan (chén trà) bằng gốm đẹp giản dị và tinh tế. Một cây chasen (chổi tre) đứng trong giá nhỏ, những sợi tre mảnh mai tỏa ra đều tăm tắp như một đóa hoa khô. Kề bên là chashaku (muỗng tre xúc trà) cong nhẹ thanh thoát, và natsume (hộp sơn mài đựng bột trà) trơn bóng. Trong góc, hơi nước nhè nhẹ tỏa lên từ chiếc kama (ấm gang) đặt trên bếp. Tôi nhận ra các trà cụ đơn sơ này không là dụng cụ mà là một phần linh hồn của trà đạo.

Khoảnh khắc chuẩn bị trà diễn ra như một nghi lễ thiêng liêng. Trà sư dùng chiếc khăn vải lau từng trà cụ thật kỹ rồi tráng chén bằng nước ấm. Bột trà xanh mướt được múc nhẹ vào chén, sau đó muỗng gỗ chầm chậm múc nước từ ấm vào chén. Bà cầm chổi, nhịp nhàng đánh trà. Tiếng chổi tre lướt đều trong chén theo nhịp điệu đều đặn, tạo lớp bọt bồng bềnh xanh mịn như mây. Tôi nhắm mắt, thấy đang được ru trong một điệu thiền ca kỳ lạ.

Khi trà sư đặt chén trà trước mặt, tôi cúi đầu, không chỉ để cám ơn mà còn để trút bỏ những ồn ào trong tâm trí. Ngụm trà đầu tiên đắng nhẹ, như một lời nhắc nhở về những khó khăn của đời sống. Ngụm thứ hai mang vị rong biển thoảng qua, gợi nhớ đến sự sâu lắng của thiên nhiên. Và ngụm cuối cùng, ngọt thanh như một lời an ủi, khiến tôi nhận ra rằng mọi khoảnh khắc, dù nhỏ bé, đều đáng trân trọng. Ichigo ichie! Tôi biết mình sẽ không bao giờ gặp lại chính chén trà này, chính khoảnh khắc này

Trong gian phòng nhỏ, mọi người đều im lặng thưởng thức. Tôi nhìn chén trà trước mặt, nhớ tới lời hướng dẫn của trà sư về cách cầm chén. Chén trà nên được cầm với hoa văn lệch về bên trái để khi uống có thể thấy hoa văn và không làm bẩn miệng chén phía đó. Trà phải được uống làm ba lần để hương vị trà từ từ thấm trên đầu lưỡi. Bánh wagashi đi chung với trà sẽ thay đổi theo mùa, hôm đó là một chiếc bánh nhỏ màu hồng phớt như hoa đào nở rộ. Vị bánh rất thanh, vừa đủ làm nổi lên hương vị sâu lắng của trà. 

Bước ra khỏi Taihōan, tôi thấy lòng mình nhẹ như làn sương buổi sớm trên sông Uji. Mọi xao động trong đầu tôi đã lùi lại, nhường chỗ cho một cảm giác tĩnh tại, như thể vừa bước ra từ một giấc thiền. Khoảnh khắc ấy, tôi biết, sẽ tan vào dòng chảy thời gian, nhưng dư vị bình an vẫn lưu lại, như hương trà thơm mãi trong ký ức. Ngoài kia, Uji luôn xanh mướt với những đồi chè, như lời nhắc nhở rằng văn hóa trà không chỉ nằm trong chén trà, mà trong từng nhịp sống chậm rãi và bình lặng của mảnh đất này.

mlefood – Minh Lê

Facebook:  https://www.facebook.com/leminhnt.le