Bánh Mì

Những ổ bánh mì đi qua đời tôi…

Nghe tiếng chân giẫm thịch thịch trên cầu thang gỗ, tôi hít hà rồi phóng từ trên phản gỗ xuống đất, reo to: “Bánh mì!”. Các chị ngồi bên bàn học bài, ba đang đọc báo, má ngồi ghi chép sổ sách bên bàn. Cả nhà cùng nhìn ra cửa đúng lúc anh tôi xuất hiện, giơ lên bịch giấy thơm lừng trong tay một cách đắc thắng: “Ai ăn bánh mì mắm kho quẹt?”

Hai chị lớn của tôi lập tức đi xuống bếp. Từ bếp vang ra tiếng lịch kịch của chảo đặt lên lò, tiếng dao va vào thớt. Má tôi nói vọng xuống, “Đừng bỏ nhiều ớt, cay tội em.” Tôi láu táu, “Con ăn cay được.” Chị đầu tôi đi rót một ly nước, để sẵn trên bàn.

Mười phút sau, cái chảo nhỏ đựng mắm kho quẹt điểm tóp mỡ vàng ươm và ớt lát đỏ au đã đặt lên bàn. Ổ bánh mì lớn bằng cả cánh tay nhỏ xíu của con bé ba tuổi là tôi lúc đó. Ruột trắng bóc, dai mềm. Vỏ nâu vàng, giòn rụm. Mấy anh chị em thi nhau bẻ từng miếng chấm mắm. Anh tôi có tài dùng bánh mì quẹt tóp mỡ chính xác vô cùng; sau mỗi phát quẹt của ảnh, lượng tóp mỡ vơi thấy rõ. 

Các chị thong thả dùng đũa gắp tóp, không quên gắp cho tôi vài miếng. Chị kề tôi nói, “Út nó ăn như bị bỏ đói cả năm.” Tôi đang mắc nhai đầy một miệng, chỉ có thể phùng má, trợn mắt tỏ ý phản đối. Cả nhà cười to. Thấy tôi sắp khóc, ba đắng hắng, “Út ăn nhiều cho mau lớn, ai cười hở mười cái răng.” Tôi tiếp tục nhai, còn hăng hái hơn trước.

Anh tôi thường mua bánh từ một xe bánh mì cuối dốc đường Lê Lợi, gần Chợ Đầm. Xe thấp, có bốn bánh nhỏ. Bánh mì chất trong tủ kính, vài ổ hơ trên lò than ở ngăn dưới. Ông chú bán bánh ngồi trên cái ghế xếp, tay cầm điếu thuốc. Anh hay canh đúng lúc người ta giao bánh từ lò để mua. Cái bao bố dày phủ thúng bánh mì vừa mở ra, mùi bánh mì nóng pha mùi khói của lò nướng củi bay lên thơm phức. Anh nói lúc đó bánh mì ăn ngon nhất, chớ nguội rồi hơ lại không bằng. Nhưng hồi đó tôi ăn bánh mì khi nào cũng thấy ngon.

Tôi không chỉ ăn ké bánh mì anh mua. Có sáng tôi dậy sớm, chạy xuống lầu vô phòng chị đầu tôi và chị Q. Chị Q là cô giáo, bạn thân của chị tôi. Chị là người ít nói nhất trong những người tôi biết lúc đó. Thấy tôi, lần nào chị cũng lẳng lặng đi cắt một khúc bánh mì, trét bơ, rải đường rồi đưa tôi. 

Tôi còn nhớ hộp bơ chị xài màu đỏ, chữ trắng, sau này chị tôi nói là bơ Bretel của Pháp. Bơ màu vàng nhạt, thơm và hơi mằn mặn. Tôi nhai chậm, nghe từng tiếng răng rắc của vỏ bánh và tiếng lạo xạo nho nhỏ của đường cát. Mặt trời chiếu qua cửa kính thành những vệt sáng trong phòng. Giữa vệt sáng đó có nhiều hạt bụi nhỏ bay lơ lửng. Tôi vừa ăn vừa tự hỏi sao những hạt bụi đó có thể bay trong không khí lâu đến vậy.

Lúc đó tôi không biết mùi bánh mì nóng, mùi mắm kho quẹt và mùi bơ còn lâu lắm mới trở lại với tôi sau 1975.

***

Đối diện rạp Thăng Long ở đường Cao Thắng, Sài Gòn có một con hẻm nhỏ. Xe bánh mì Tám Cầu nằm ngay đầu hẻm. Hồi mới vô Sài Gòn học vào giữa thập niên 1980, có khi tôi ra đó cỡ tám chín giờ tối. Khay patê cỡ cái dĩa lớn đã vơi hơn nửa, nhưng mấy nhát patê vừa được chú Tám phết lên ruột bánh đã kịp dậy mùi thơm phức trước khi chú làm xong ổ bánh. Gan, tỏi và mỡ béo – một mùi vừa lạ vừa hấp dẫn.

Tôi ở chung với chị tôi và một người bạn của chị. Hai chị đều đã đi làm, nên mỗi lần lãnh lương lại đãi tôi bánh mì thịt. Với học bổng 18 đồng và 20 ký gạo hàng tháng, bánh mì Tám Cầu không có trong danh sách món ăn của tôi. 

Thấy tôi đi bộ ra mua vài lần, chú Tám biết liền là dân trong hẻm. Có lần tôi ra đúng lúc phim vừa xong, khách gần chục người lố nhố quanh xe. “Hai mì thịt.” Chú Tám ngẩng lên nhìn người khách một cái. Tay chú vẫn nhịp điệu cũ, nhưng cuối cùng, chú cầm chai xì dầu thay vì chai muối tiêu. Rất nhanh, khách đã vãn. Thấy tôi, chú hỏi, “Như cũ hả?” “Dạ.” Một ổ không ớt. Một ổ nhiều thịt nạc. Đến ổ của tôi, tôi để ý chú phết ba nhát patê thay vì hai nhát như các ổ khác. Cuối cùng, chú cầm lên chai muối tiêu, rắc vài phát.

Những năm đó, vào tối khuya khi đóng sách lại và mơ màng ngủ, tôi mơ thấy mình đi làm, đủ tiền mua bánh mì Tám Cầu để ăn khi nào tôi muốn. Tôi còn nhớ, ăn hết ổ, tôi còn ráng nhai cái giót giòn giòn, ngọt ngọt nữa.

Nhiều năm sau, tôi đã thực hiện được giấc mơ đó. Nhưng đường đi làm của tôi lại ngược hướng bánh mì Tám Cầu. 

Xe bánh mì quen của tôi bây giờ nằm trên đường Bà Huyện Thanh Quan – một con đường yên tĩnh dưới hàng cây cao xum xuê lá. Chị bán bánh mì ngồi lặng lẽ sau chiếc xe đẩy. Xe của chị nhỏ hơn xe chú Tám, nhân bánh cũng đơn giản hơn. Tôi không nhớ chi tiết bánh mì của chị, ngoài cảm giác an tâm. Ăn bánh chị làm tôi chưa bao giờ bị đau bụng như bánh mua vài chỗ khác. 

Nhiều năm qua đi, thi thoảng tôi mới vô Sài Gòn. Tình cờ tôi gặp một xe bánh mì ở đường Tăng Bạt Hổ, Bình Thạnh. Cô bán hàng cười rất tươi và nói giọng Sài Gòn chính hiệu. Cái vị bánh mì thịt của em quen lắm, và trong tích tắc tôi tưởng mình về lại nhiều năm trước lúc nghe em hỏi, “Chị muốn xì dầu hay muối tiêu?” Ăn liền tôi sẽ chọn xì dầu, còn đem đi ăn đường tôi chọn muối tiêu. Riết rồi tôi chỉ cần nói “chị ăn liền” hay “trưa chị ăn” là em tự gia giảm cả các thứ khác để đến trưa, ổ bánh vẫn ngon và khô ráo. 

Đôi khi tôi thèm ăn bánh mì trứng gà ốp-la. Em bật cái lò gas nhỏ, đặt lên cái chảo cũng nhỏ. Trứng kêu cái xèo trong chảo. Lòng đỏ long lanh, rồi chậm rãi tràn ra trên lòng trắng phập phồng. Rìa chuyển vàng ruộm. Em gấp trứng, bỏ vô ổ bánh mì phết bơ sẵn. Mùi trứng và mùi bơ làm ruột tôi cồn cào. Em chỉ cái ghế cạnh đó, “Chị ngồi đây ăn liền cho nóng.”

Có lần tôi ghé bánh mì Tám Cầu. Chú Tám mất đã lâu, giờ con trai chú bán. Ảnh vẫn nhớ tôi từ hồi còn phụ chú Tám. Ảnh lớn hơn tôi mấy tuổi, học Đại học Bách Khoa. Ra trường đi làm không đủ sống, rồi nối nghiệp xe bánh mì. Tôi hỏi ảnh đã quen chưa, ảnh gật đầu, “Quen rồi em, hễ nghỉ là nhớ.” Các cháu tôi vô học Đại học, ở căn nhà trong hẻm, đứa nào hay ra mua bánh mì ảnh nhớ hết. 

Tôi đứng ngó ảnh xẻ ổ bánh mì. Ảnh xẻ nhẹ hều, mở ra thấy ruột bánh trống rỗng. “Sao kỳ vậy? Em nhớ hồi xưa bánh mì đặc ruột mà.” Ảnh cười trừ, “Giờ bánh vậy đó, đâu có chọn được em.” Không còn lớp ruột xốp và dai để giữ, nhát patê ảnh vừa phết lên nằm chỏng chơ trong lòng bánh. Cầm ổ bánh trên tay, tôi cắn thử cái giót. Hình như cái giót bánh cũng không còn giòn ngọt như trước.

***

Chiếc xe tải nhỏ đậu trước cửa tiệm bán hàng châu Á. Bạn tôi và tôi đem những bó rau quế, ngò và hành lá để vào ngăn mát. Chồng cô ấy chuyển thùng bánh tráng cuối cùng vô tiệm rồi trở ra, tay cầm ba ổ bánh mì. Anh ăn nhanh ổ của mình rồi gọi chúng tôi lên xe. Xe tải không thể đậu quá lâu, và chúng tôi còn phải giao hàng cho nhiều nơi khác. Đến giờ ăn gặp tiệm nào có bánh mì là mua luôn. Bánh mì Việt lúc đó ở Berlin đều na ná như nhau. Tôi nhớ mang máng có ngò, chả lụa, xá xíu. Ăn no để làm tiếp. 

Khi nghĩ về những ngày ở Berlin cùng gia đình bạn năm ấy, tôi lại nhớ một loại bánh mì khác: Doner Kebab của người Thổ Nhĩ Kỳ. Cây trụ inox sáng loáng quay chầm chậm, mang theo khối thịt chắc nịch. Người bán cầm con dao dài sắc lẻm, gọt xuống từng lớp thịt mỏng tang. Bánh mì hình tam giác, xẻ ra nhìn như con ếch đang há miệng. 

Bây giờ nhớ lại, tôi vẫn cảm thấy mùi hăng nồng của hành tây và bắp cải tím xộc lên mũi, cùng vị xốt sữa chua kích thích đầu lưỡi. Hôm nào đi chơi, chúng tôi mỗi người ăn một bánh doner kebab buổi trưa là đủ no đến tối. 

Hồi sống ở Rotterdam, tôi từng mê một ổ bánh mì Suriname. Cứ tới giờ ăn trưa là người ta xếp hàng dài chờ mua trong cái tiệm nhỏ xíu đó. Bánh mì ở đây dài cỡ bàn tay, vỏ mềm chớ không giòn. Thịt xá xíu vừa ăn, nhưng tôi nhớ nhất là lớp xốt gừng ớt phết trong ruột bánh. Nó vừa ngọt vừa cay, làm tôi nhớ nước mắm gừng chấm thịt vịt ở Việt Nam. Họ còn bán bánh mì với nhiều thứ khác, nhưng lúc nào tôi cũng mua bánh mì xá xíu để nhâm nhi cái vị gừng ớt quen thuộc.

Cuối cùng tôi đã về nhà, về lại Nha Trang nơi tôi lớn lên. Gần chung cư tôi ở có một xe bánh mì. Giá bình dân. Bánh mì luôn giòn, thịt xíu và thịt viên vừa ăn. Không có thứ nào đặc biệt ngon nhưng cả ổ bánh lại hài hòa vừa vặn. Mỗi ổ bánh luôn kèm theo cây tăm tre nhỏ trong bao giấy. Có lần tôi tò mò, “Em nghĩ sao mà thêm cây tăm vậy?” Cổ cười, “Khách em hay mua vô chỗ làm để ăn, nên kèm tăm cho tiện chị à.” 

Tôi đem ổ bánh mì về. Mở giấy gói, thong thả ăn. Bữa nay tôi quên dặn cổ bớt ớt. Cay, nhưng vẫn ngon. Ăn xong, tôi cầm cây tăm lên. Lần tới phải nhớ dặn cổ cho ít ớt thôi. 

mlefood – Minh Lê NT

Facebook: https://www.facebook.com/leminhnt.le