Mứt Gừng, Mứt Dừa

Mứt gừng, mứt dừa: hai cuộc đời. 

Mứt Gừng

Dĩa mứt gừng nhỏ. Ly trà tỏa khói. Mệ Thảo ngồi nhìn ra đường, mưa rơi sàn sạt. Mệ lo năm nay lụt to. Vị gừng ấm nóng trong miệng kéo mệ về. “Huế năm mô mà không lụt. Trời như ri thì làm thêm ít mứt gừng.” Mệ ăn hết mứt, uống xong ly trà, cả người ấm hẳn. 

Nhà mệ Thảo ở đường Tăng Bạt Hổ, Huế, có nghề làm mứt gừng từ đời ông cố. Xưa người Huế hay ăn mứt gừng. Trời lạnh, trời lụt thì ngậm cho ấm. Ăn cơm xong, thấy bụng nặng, lại ngậm thêm một lát. Ai buồn nôn, khó chịu, cũng tìm đến vị gừng cay. 

Ở những nhà Huế xưa, hộp mứt gừng thường ngày hay nằm cạnh ấm trà. Ngày Tết, mứt gừng vẫn nằm chính giữa khay mứt. Mấy đứa nhỏ tranh nhau mứt sen, mứt bí ngọt ngào, người lớn tuổi chỉ cười cầm miếng mứt gừng. Cắn miếng nhỏ, không vội. Giữ trên lưỡi cho vị ngọt từ từ tan ra, tới vị cay the của gừng. Vị cay qua cổ, xuống bụng, ấm từ trong ra. 

Nhà mệ Thảo chất nhiều bao gừng, củ nhỏ, chắc nịch, còn vương mùi đất. Cô cháu mệ Thảo dùng muỗng nhỏ chăm chú cạo vỏ. Mùi gừng bốc lên cay nồng. Lúc mới làm, cô chảy nước mắt liên tục mấy ngày liền. Gần đó mẹ cô đang bào gừng thành lát mỏng. Gừng trải qua nhiều lần nước lạnh và nước nóng rồi cuối cùng ở yên trong đường cát, chờ ngấm. 

Than đỏ rực, lửa cháy liu riu. Trong chiếc chảo gang lớn, nước đường sôi lăn tăn. Những lát gừng vàng dập dờn. Khi đường hơi keo lại cũng là lúc mệ Thảo cầm đôi đũa cả đen bóng, dài như cặp chèo nhỏ, đảo đều. Đảo nhẹ tay, gừng bén đường chỗ nhiều chỗ ít. Đảo mạnh tay, gừng dễ nát. Đảo đến khi đường khô rang, bám vào gừng thành một lớp trắng mịn. Chảo nhắc xuống, lại đảo thêm một lúc mới đổ ra nia, để nguội. Mệ Thảo thử một miếng, gật đầu. 

Mứt gừng Huế vàng nhạt, mỏng như cánh bướm. Nhấm thử, vị cay và thơm. Đúng gừng của Bằng Lãng, còn gọi ngã ba Tuần – nơi hai dòng Hữu Trạch và Tả Trạch hội lại thành sông Hương. Đất đồi pha sỏi, lại có phù sa hai con sông bồi về nên gừng nhỏ mà cay. Trời càng lạnh, gừng càng cay. Như thể đất đã biết người cần gì.

Hôm nay ba bếp, chỉ một bếp đỏ lửa. Mẻ gừng rim xong sớm. Mệ Thảo ngồi bên bàn. Chén trà vơi nửa, đã nguội. Ngày càng ít người đặt mứt gừng. Mệ thở dài, cầm chai dầu khuynh diệp gần ấm trà. Mệ không nhớ chai dầu thế chỗ mứt gừng từ khi nào.

Cô cháu về, đi ngang bàn dặn: “Mai khỏi làm mứt, mệ hỉ.” Mệ không trả lời.

Mứt Dừa

Chị tôi vui vẻ cầm ra bịch mứt. “Mứt dừa nè em. Ăn thử coi.” Mứt mềm, ít ngọt hơn ngày xưa. “Mua trên mạng đó, người ta làm ở miền Tây.” “Nhưng giờ chưa tới Tết mà chị?” “Đâu cần Tết. Mứt này họ bán quanh năm.” 

Mứt dừa đã đi qua một chặng đường dài. 

Miền Tây vào giữa hè. Sân gạch rộng, rợp bóng cây. Những buồng dừa xanh mượt, căng bóng chất đầy một góc. Ba bốn người đàn ông ngồi lột vỏ, nạy cơm dừa. Từng phát dao mạnh mẽ, dứt khoát. Mấy đứa nhỏ chen vô xin làm. Cầm dao bào gọt vỏ dừa còn dính trên cơm, lúc đầu lóng ngóng, sau nhanh dần. Mâm úp đầy cơm dừa trắng mịn.

Các bà, các chị đã tới, ai rảnh đều có mặt. Tiếng dao lộp cộp trên thớt. Những lát dừa cong cong chồng chất lên nhau. Ai nấy lưng áo đẫm mồ hôi, tay xắt liên tục. Những chậu dừa trắng tinh đầy ắp. Thỉnh thoảng tiếng cười nói át cả tiếng dao. 

Trong bếp, củi cháy đỏ rực. Chảo đường sôi lụp bụp, bọt khí lăn tăn. Mấy cô vừa đảo dừa xong, kéo khăn rằn lau mồ hôi. Có chảo mứt trắng trong, kiểu truyền thống. Có chảo mứt xanh nhạt, thơm mùi lá dứa. Có chảo hồng, thoảng mùi lá cẩm. Mùi đường và dừa ngọt ngào, quen thuộc. 

Ở miền Tây, mứt dừa là món nhà làm. Dừa sẵn trong vườn, con gái miền Tây theo má sên mứt từ hồi nhỏ xíu. Nhà nào Tết cũng có mứt dừa, quen đến nỗi không ai nghĩ chuyện bán mứt dừa. 

Mứt dừa miền Tây đi ra khỏi bếp chỉ vài năm gần đây. Ban đầu là làm thêm vài mẻ ngày thường, rồi đăng lên mạng. Người mua ăn quen, quay lại. Dần dần, mứt được làm đều hơn. Vài nhà họp lại làm chung, vừa vui, vừa nhanh.

Trên bàn lớn, từng chồng túi và hũ nằm ngay ngắn. Nhựa trong suốt, chắc chắn. Mứt thoải mái khoe hình dáng. Hình hoa mai, lưỡi mèo, hay sợi dài cuốn thành hoa hồng. Bột đường bám trên mứt không nhiều như xưa. Có mứt phủ bột đường thốt nốt vàng nhạt, hoặc bột đường phèn ngọt thanh.

Ở nhà chị tôi, cậu cháu đi học về, chưa cất cặp đã hỏi. “Còn mứt dừa không Nội?” 

Còn lâu mới tới Tết. Bịch mứt dừa trên bàn đã hết sạch. 

mlefood – Minh Lê

Facebook: https://www.facebook.com/leminhnt.le